Tablice maturalne chemia - pod takim hasłem uczniowie najczęściej szukają oficjalnej broszury CKE zawierającej wybrane wzory, dane i stałe potrzebne podczas rozwiązywania zadań. Znajdują się w niej między innymi układ okresowy pierwiastków, rozpuszczalność soli i wodorotlenków, stałe dysocjacji, wartości potencjałów standardowych oraz informacje o aminokwasach.Sama obecność tablic nie oznacza jednak, że wszystkie potrzebne wiadomości można znaleźć podczas egzaminu. Trzeba wiedzieć, jakie dane zawiera broszura, gdzie ich szukać i jak poprawnie zastosować je w konkretnym zadaniu.
Tablice maturalne chemia – najważniejsze informacje
Czy na maturze z chemii są tablice?
Tak. Zgodnie z komunikatem CKE dotyczącym matury w 2027 roku szkoła obowiązkowo zapewnia zdającym broszurę:„Wybrane wzory i stałe fizykochemiczne na egzamin maturalny z biologii, chemii i fizyki”.
W Formule 2023 na egzaminie z chemii obowiązkowy jest także kalkulator naukowy. Linijka jest przyborem fakultatywnym. Kalkulator oraz linijkę może zapewnić szkoła albo zdający – o szczegółach powinien poinformować dyrektor szkoły.
Osoby zdające maturę w Formule 2015 korzystają z kalkulatora prostego, a nie naukowego. Dlatego przed egzaminem należy sprawdzić, w której formule zdaje się maturę.
Aktualny komunikat CKE dotyczący materiałów i przyborów na 2027 rok znajduje się na stronie Centralnej Komisji Egzaminacyjnej.
Jak nazywa się karta wzorów z chemii?
Określenia „karta wzorów z chemii”, „tablice chemiczne” i „tablice fizykochemiczne” są używane potocznie. Oficjalna nazwa dokumentu CKE brzmi:
„Wybrane wzory i stałe fizykochemiczne na egzamin maturalny z biologii, chemii i fizyki”.
Broszura jest wspólna dla trzech przedmiotów. Z tego powodu znajdują się w niej również treści biologiczne i fizyczne, które nie są potrzebne w każdym zadaniu z chemii.
Co zawierają tablice maturalne z chemii?
Najważniejsze części przydatne podczas matury z chemii to:
| Element tablic | Jakie informacje zawiera? | Do czego może być potrzebny? |
|---|---|---|
| Układ okresowy pierwiastków | liczby atomowe, masy atomowe i elektroujemność w skali Paulinga | obliczenia mas molowych, analiza budowy atomu i rodzaju wiązań |
| Stałe dysocjacji | wartości Ka i pKa wybranych kwasów, zasad oraz grup funkcyjnych aminokwasów | porównywanie mocy kwasów i zasad oraz wykonywanie obliczeń |
| Iloczyny rozpuszczalności | wartości dla wybranych trudno rozpuszczalnych substancji | analiza równowag i możliwości powstania osadu |
| Rozpuszczalność soli i wodorotlenków | dane dotyczące rozpuszczalności w wodzie w temperaturze 25°C | przewidywanie reakcji strąceniowych i odczytywanie rozpuszczalności |
| Potencjały standardowe redukcji | równania procesów redukcji i wartości E° | zadania z elektrochemii, ogniw i reakcji utleniania-redukcji |
| Wskaźniki kwasowo-zasadowe | zakresy zmiany barwy i barwy form kwasowych oraz zasadowych | dobór wskaźnika i analiza doświadczeń |
| Aminokwasy białkowe | nazwy, wzory, kody i wartości punktu izoelektrycznego | zadania dotyczące aminokwasów i ich właściwości |
| Wybrane dane termochemiczne | entalpie tworzenia i spalania wybranych substancji | wykonywanie obliczeń termochemicznych |
| Tabela logarytmów | wartości logarytmów dziesiętnych | pomoc w obliczeniach |
| Wybrane kwasy organiczne i wpływ podstawników | wzory wybranych kwasów oraz wpływ kierujący podstawników w pierścieniu aromatycznym | zadania z chemii organicznej |
W broszurze znajdują się również średnie długości wybranych wiązań oraz dodatkowe informacje biologiczne i fizyczne.
Jak korzystać z układu okresowego na maturze?
Układ okresowy w tablicach CKE podaje dla pierwiastków:
- symbol,
- nazwę,
- liczbę atomową,
- masę atomową,
- elektroujemność w skali Paulinga.
Na jego podstawie można między innymi obliczać masy molowe i porównywać elektroujemność pierwiastków. Sam układ nie podaje jednak gotowej odpowiedzi na każde pytanie dotyczące budowy atomu, konfiguracji elektronowej czy reaktywności.
Dane z tablic trzeba połączyć z wiedzą chemiczną i informacjami znajdującymi się w treści zadania.
Jak korzystać z tabeli rozpuszczalności?
Tabela CKE dotyczy rozpuszczalności soli i wodorotlenków w wodzie w temperaturze 25°C. Zawiera zarówno oznaczenia słowne, jak i – dla części substancji – wartości wyrażone w gramach na 100 gramów wody.
Aby poprawnie użyć tabeli:
- Odszukaj kation w odpowiednim wierszu.
- Odszukaj anion w odpowiedniej kolumnie.
- Sprawdź informację znajdującą się na ich przecięciu.
- Porównaj ją z warunkami opisanymi w zadaniu.
- Dopiero wtedy zdecyduj, czy można przewidywać powstanie osadu.
Tabela nie zastępuje analizy treści zadania. Jeżeli w poleceniu podano dodatkowe dane, temperaturę albo nietypowe warunki, trzeba je uwzględnić.
Stała dysocjacji i pKa w tablicach maturalnych
Broszura zawiera wartości stałych dysocjacji wybranych kwasów i zasad w temperaturze 25°C. Podaje także wartości Ka i pKa dla grup funkcyjnych aminokwasów.
Podczas odczytywania danych należy zwrócić uwagę na:
- właściwą substancję,
- etap dysocjacji kwasu wieloprotonowego,
- rodzaj podanej stałej,
- temperaturę,
- zapis Ka albo pKa.
Nie wolno wybierać pierwszej znalezionej wartości bez sprawdzenia, którego etapu dysocjacji dotyczy.
Szereg elektrochemiczny i potencjały standardowe
W tablicach znajduje się zestawienie zatytułowane „Potencjał standardowy redukcji”. Wszystkie procesy zapisano w nim jako reakcje redukcji, a obok podano wartości E°.
Dane te są wykorzystywane między innymi do:
- obliczania siły elektromotorycznej ogniwa,
- określania anody i katody,
- zapisywania reakcji zachodzących na elektrodach,
- analizowania możliwości przebiegu reakcji utleniania-redukcji.
Trzeba jednak pamiętać, że tabela zawiera potencjały standardowe. Jeżeli zadanie opisuje inne warunki albo podaje dodatkowe informacje, nie można pomijać tych danych i opierać się wyłącznie na prostym porównaniu wartości E°.
Aminokwasy w tablicach chemicznych CKE
W broszurze podano wzory, nazwy, trzyliterowe kody i wartości punktu izoelektrycznego wybranych aminokwasów białkowych. Osobna tabela zawiera stałe dysocjacji ich grup funkcyjnych.
Dzięki temu nie trzeba zapamiętywać wszystkich wartości liczbowych. Nadal trzeba jednak umieć:
- rozpoznać grupy funkcyjne,
- określić możliwe formy jonowe aminokwasu,
- zastosować właściwe dane,
- odróżnić punkt izoelektryczny od stałej dysocjacji.
Czy tablice zawierają wszystkie wzory potrzebne na maturze?
Nie. Oficjalna broszura zawiera wybrane dane i stałe, ale nie jest kompletnym zbiorem wiedzy do matury.
Nie znajdziesz w niej między innymi:
- gotowych schematów rozwiązywania zadań,
- pełnego zestawienia reakcji chemicznych,
- wszystkich zależności wykorzystywanych w obliczeniach,
- informacji, jakiej formy równania wymaga konkretne polecenie,
- gotowych uzasadnień i wniosków do doświadczeń.
Tablice pomagają znaleźć dane. Nie zastępują rozumienia procesów chemicznych.
Jak nauczyć się korzystać z tablic maturalnych?
Najlepszym sposobem jest używanie oficjalnej broszury CKE podczas regularnego rozwiązywania zadań.
Warto:
- Pobrać aktualne tablice ze strony CKE.
- Poznać kolejność poszczególnych tabel.
- Rozwiązywać z nimi zadania z różnych działów.
- Sprawdzać, czy wybrana wartość dotyczy właściwej substancji, procesu i temperatury.
- Po każdym zadaniu ustalić, które dane pochodziły z tablic, a które należało wywnioskować.
Dzięki temu podczas matury nie będziesz tracić czasu na przeglądanie całej broszury.
Co można mieć na maturze z chemii w 2027 roku?
Dla egzaminu w Formule 2023 CKE wskazuje:
- długopis lub pióro z czarnym tuszem – obowiązkowo,
- kalkulator naukowy – obowiązkowo,
- oficjalne wzory i stałe fizykochemiczne – obowiązkowo, zapewnia je szkoła,
- linijkę – fakultatywnie.
Nie wolno korzystać z długopisów zmazywalnych. Rysunki wykonuje się czarnym długopisem, a nie ołówkiem.
Kalkulator naukowy nie może zawierać zapisanych wzorów, praw chemicznych, przykładowych zadań ani opisów doświadczeń. Nie może również mieć dostępu do internetu, funkcji komunikacji z innymi urządzeniami, rejestrowania obrazu i dźwięku ani funkcji programowania.
Przed egzaminem należy potwierdzić w szkole, czy kalkulator zapewnia szkoła, czy trzeba przynieść własny.
Najczęściej zadawane pytania
Czy szkoła zapewnia tablice na maturę z chemii?
Tak. Zgodnie z komunikatem CKE oficjalną broszurę ze wzorami i stałymi fizykochemicznymi obowiązkowo zapewnia szkoła.
Czy na maturę można zabrać kalkulator naukowy?
W Formule 2023 kalkulator naukowy jest obowiązkowym przyborem na egzaminie z chemii. Musi spełniać wymagania opisane przez CKE.
Czy tablice zawierają tabelę rozpuszczalności?
Tak. Zawierają rozpuszczalność soli i wodorotlenków w wodzie w temperaturze 25°C.
Czy w tablicach znajduje się układ okresowy?
Tak. Podaje on między innymi liczby atomowe, masy atomowe i elektroujemność pierwiastków.
Czy trzeba uczyć się tablic na pamięć?
Nie trzeba zapamiętywać wszystkich wartości. Warto jednak znać układ broszury i wiedzieć, w której części szukać określonych danych.
Czy tablice wystarczą do rozwiązania zadań?
Nie. Dostarczają wybranych danych, ale nie zastępują wiedzy, analizy polecenia ani umiejętności zapisywania rozwiązań.
